سارا شفاهی
تورم مزمن، نوسانات ارزی، تحریمهای اقتصادی و تحولات سیاسی طی سالهای اخیر باعث شدهاند سرمایهگذاری برای بسیاری از ایرانیان از یک انتخاب به ضرورتی برای حفظ ارزش داراییها تبدیل شود. در چنین شرایطی، بررسی عملکرد بازارهای مختلف میتواند تصویری روشن از میزان سودآوری هر یک از گزینههای سرمایهگذاری ارائه دهد. دادههای موجود نشان میدهد در حالی که طلا، سکه، بورس و مسکن توانستهاند بازدهی قابل توجهی برای سرمایهگذاران به همراه داشته باشند، بیتکوین بیشترین رشد را در میان بازارهای مورد بررسی ثبت کرده است. در ادامه، عملکرد بازارهای مختلف از سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۵ با یکدیگر مقایسه شده است.
بیتکوین، طلا و سکه در صدر بازدهی ۱۰ ساله بازارها
بررسی آمارهای مربوط به بازارهای سرمایهگذاری در ایران نشان میدهد طی یک دهه گذشته، داراییهای مختلف مسیرهای متفاوتی را طی کردهاند. در این میان، بیتکوین بیشترین بازدهی را به ثبت رسانده و در میان بازارهای داخلی نیز طلا و سکه در صدر جدول سوددهی قرار گرفتهاند.
کارشناسان اقتصادی معتقدند شرایط تورمی، افزایش نرخ ارز و رشد تقاضا برای داراییهای امن، از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر بازدهی بازارها در سالهای اخیر بودهاند.
طلا و سکه؛ برندگان بازارهای سنتی
دادهها نشان میدهد قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار از حدود ۱۰۵ هزار تومان در سال ۱۳۹۵ به حدود ۱۸ میلیون تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده است. این رشد به معنای افزایش بیش از ۱۷۰ برابری ارزش طلا در یک دهه اخیر است.
در همین بازه زمانی، سکه طرح جدید نیز از حدود یک میلیون تومان به بیش از ۱۸۶ میلیون تومان افزایش یافته و بازدهی بیش از ۱۸ هزار درصدی را به ثبت رسانده است. تحلیلگران دلیل این رشد را ترکیبی از افزایش نرخ ارز، رشد قیمت طلا به صورت جهانی و افزایش تقاضا برای داراییهای امن در دورههای بیثباتی اقتصادی میدانند.
به اعتقاد کارشناسان، مزیت اصلی طلا و سکه در نقدشوندگی بالا و امکان سرمایهگذاری با مبالغ نسبتا پایین است؛ موضوعی که باعث شده این بازارها همچنان از محبوبترین گزینههای سرمایهگذاری در ایران باشند.
دلار؛ ابزاری برای حفظ ارزش پول
بازار ارز نیز در دهه گذشته رشد قابل توجهی را تجربه کرده است. قیمت دلار آمریکا از حدود ۳ هزار و ۵۰۰ تومان در سال ۱۳۹۵ به بیش از ۱۵۸ هزار تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده که نشاندهنده رشد حدود ۴۵ برابری این ارز است.
با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که دلار بیشتر نقش حفظ ارزش پول در برابر تورم را ایفا میکند و برخلاف برخی داراییها، درآمد یا ارزش افزوده مستقیمی برای سرمایهگذار ایجاد نمیکند. به همین دلیل، بازدهی واقعی آن نسبت به طلا و سکه کمتر ارزیابی میشود.
سیاستهای ارزی دولت، تحریمهای بینالمللی و تحولات سیاسی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر روند قیمت ارز در سالهای اخیر بودهاند.
بورس؛ بازاری با سود مناسب و ریسک بالا
شاخص کل بورس تهران طی این دوره از حدود ۸۱ هزار واحد به بیش از ۳ میلیون و ۶۰۰ هزار واحد رسیده است. هرچند این رشد، بازدهی قابل توجهی را برای سرمایهگذاران بلندمدت به همراه داشته، اما بورس در این سالها نوسانات شدیدی را نیز تجربه کرده است.
اوجگیری تاریخی بورس در سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ و سپس اصلاح سنگین بازار، یکی از مهمترین اتفاقات اقتصادی دهه گذشته به شمار میرود. بسیاری از تحلیلگران معتقدند ورود گسترده نقدینگی، افزایش نرخ ارز و رشد سودآوری شرکتهای صادراتمحور نقش مهمی در رشد بازار سهام داشتهاند.
در عین حال، بورس نسبت به سایر بازارها یک مزیت مهم دارد؛ سرمایهگذاران علاوه بر افزایش احتمالی ارزش سهام، میتوانند از سود نقدی شرکتها نیز بهرهمند شوند.
مسکن؛ بازاری امن اما کمنقدشونده
بازار مسکن نیز طی دهه گذشته رشد قابل توجهی را تجربه کرده است. میانگین قیمت هر متر مربع مسکن در تهران از حدود ۴.۵ میلیون تومان در سال ۱۳۹۵ به بیش از ۱۲۰ میلیون تومان در سال ۱۴۰۴ رسیده است.
با وجود این رشد، کارشناسان معتقدند نیاز به سرمایه اولیه بالا، هزینههای نگهداری و نقدشوندگی پایین باعث شده بازدهی نسبی مسکن در مقایسه با برخی بازارهای دیگر کمتر باشد.
با این حال، مسکن همچنان یکی از امنترین گزینههای سرمایهگذاری محسوب میشود؛ بهویژه برای افرادی که علاوه بر افزایش ارزش ملک، از درآمد اجاره نیز بهرهمند میشوند.
بیتکوین؛ بیشترین بازدهی در میان همه بازارها
بررسی دادهها نشان میدهد بیتکوین بیشترین رشد را در میان بازارهای مورد بررسی ثبت کرده است. قیمت این رمزارز از حدود ۴۱۳ دلار در سال ۱۳۹۵ به نزدیک ۶۸ هزار دلار در سال ۱۴۰۵ رسیده است.
افزایش پذیرش جهانی رمزارزها، ورود سرمایهگذاران نهادی، محدودیت عرضه بیتکوین و رویدادهای هاوینگ از جمله عواملی هستند که در رشد قیمت این دارایی نقش داشتهاند.
برای سرمایهگذاران ایرانی، رشد همزمان قیمت بیتکوین و افزایش نرخ دلار باعث شده ارزش ریالی این دارایی با سرعت بیشتری افزایش پیدا کند. با این حال، کارشناسان همواره نسبت به ریسک بالای نوسانات بازار رمزارزها هشدار میدهند و معتقدند سرمایهگذاری در این حوزه نیازمند دانش و مدیریت ریسک مناسب است.
مقایسه بازدهی بازارها در ۱۰ سال گذشته
بر اساس دادههای موجود، رتبهبندی بازارهای سرمایهگذاری از نظر میزان بازدهی در یک دهه اخیر به شرح زیر است:
- بیتکوین
- سکه طلا
- طلای ۱۸ عیار
- دلار آمریکا
- بورس تهران
- مسکن
این آمار نشان میدهد هیچ بازاری بدون ریسک نیست و هر یک از گزینههای سرمایهگذاری مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارند.
کارشناسان چه توصیهای دارند؟
تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که تنوعبخشی به سبد سرمایهگذاری، یکی از مهمترین راهکارهای مدیریت ریسک در شرایط اقتصادی ایران است. به گفته کارشناسان، تمرکز تمام سرمایه در یک بازار میتواند ریسک بالایی به همراه داشته باشد؛ در حالی که ترکیب داراییهایی مانند طلا، سهام، ارز و سایر ابزارهای سرمایهگذاری میتواند ریسک را کاهش دهد.
همچنین تأکید میشود که تصمیمگیریهای هیجانی و کوتاهمدت در بازارهای مالی معمولا به زیان سرمایهگذاران منجر میشود و داشتن افق سرمایهگذاری مشخص از اهمیت بالایی برخوردار است.
جمعبندی
مرور عملکرد بازارهای مختلف در یک دهه گذشته نشان میدهد طلا و سکه در میان بازارهای سنتی بهترین عملکرد را از نظر بازدهی داشتهاند و بیتکوین نیز بیشترین رشد را در میان تمامی داراییهای مورد بررسی ثبت کرده است. در مقابل، مسکن با وجود افزایش قابل توجه قیمت، به دلیل نیاز به سرمایه بالا و نقدشوندگی کمتر، بازدهی نسبی پایینتری داشته است.
با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که عملکرد گذشته بازارها نمیتواند تضمینی برای آینده باشد و سرمایهگذاران باید پیش از هر تصمیم مالی، شرایط اقتصادی، اهداف سرمایهگذاری و میزان ریسکپذیری خود را به دقت بررسی کنند.