سارا شفاهی
همزمان با افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال دستیابی ایران و آمریکا به یک توافق سیاسی، توجه فعالان اقتصادی و سرمایه‌گذاران به واکنش بازارهای مالی جلب شده است. بسیاری از کارشناسان معتقدند در صورت نهایی شدن توافق، بازار ارز، طلا و بورس در کوتاه‌مدت مسیرهای متفاوتی را تجربه خواهند کرد؛ اما تأثیرات بلندمدت آن به شرایط بنیادی اقتصاد ایران بستگی دارد.
بازارها چشم‌انتظار نتیجه مذاکرات
اقتصاد ایران طی ماه‌های گذشته تحت تأثیر تنش‌های سیاسی، نااطمینانی‌های اقتصادی و نوسانات شدید بازارهای مالی قرار داشته است. در این مدت، بازار ارز و طلا با جهش‌های قیمتی روبه‌رو شدند و بخش مهمی از سرمایه‌ها به سمت دارایی‌های امن حرکت کرد.
در چنین شرایطی، هرگونه خبر مثبت از مذاکرات می‌تواند انتظارات فعالان بازار را تغییر دهد و موج جدیدی از تحرکات قیمتی را رقم بزند.
واکنش احتمالی دلار به توافق
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که نخستین بازاری که به توافق احتمالی واکنش نشان خواهد داد، بازار ارز است. کاهش ریسک‌های سیاسی و افزایش امیدواری نسبت به بهبود روابط خارجی می‌تواند فشار تقاضا در بازار دلار را کاهش دهد.
برخی تحلیل‌ها نشان می‌دهد در صورت شکل‌گیری توافق، نرخ دلار در کوتاه‌مدت ظرفیت اصلاح قابل توجهی خواهد داشت. با این حال، کارشناسان تأکید می‌کنند که پایداری این کاهش به متغیرهایی مانند کنترل نقدینگی، سیاست‌های ارزی دولت و روند تورم بستگی دارد.
طلا در مسیر اصلاح موقت؟
بازار طلا نیز معمولا از تغییرات نرخ ارز تأثیر مستقیم می‌پذیرد. به همین دلیل در سناریوی توافق، احتمال کاهش قیمت طلا و سکه در کوتاه‌مدت وجود دارد.
با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند افت احتمالی قیمت‌ها لزوماً پایدار نخواهد بود. زیرا عواملی مانند تورم مزمن، رشد نقدینگی و نوسانات بازارهای جهانی همچنان می‌توانند از قیمت طلا حمایت کنند و زمینه بازگشت تدریجی آن را فراهم آورند.
بورس؛ برنده احتمالی توافق
در میان بازارهای مختلف، بورس تهران ممکن است بیشترین واکنش مثبت را به توافق نشان دهد. کاهش ریسک‌های سیاسی، افزایش امید به بهبود فضای کسب‌وکار و تسهیل مبادلات اقتصادی می‌تواند جریان جدیدی از سرمایه را به سمت بازار سهام هدایت کند.
به باور کارشناسان، صنایع صادرات‌محور و شرکت‌هایی که بیشترین تأثیر را از تحریم‌ها پذیرفته‌اند، از جمله نخستین گروه‌هایی خواهند بود که از فضای جدید منتفع می‌شوند.
چالش‌های اقتصاد حتی پس از توافق باقی می‌ماند
با وجود خوش‌بینی‌های اولیه، بسیاری از اقتصاددانان معتقدند توافق به‌تنهایی نمی‌تواند مشکلات ساختاری اقتصاد ایران را برطرف کند.
مسائلی مانند ناترازی انرژی، کسری بودجه، تورم مزمن، رشد نقدینگی و مشکلات زیرساختی همچنان از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی اقتصاد کشور هستند. علاوه بر این، برخی صنایع بزرگ از جمله پتروشیمی و فولاد در سال‌های اخیر با مشکلات متعددی روبه‌رو بوده‌اند و بازگشت آن‌ها به شرایط مطلوب زمان‌بر خواهد بود.
اقتصاد دیجیتال نیز نیازمند بازسازی است
یکی از بخش‌هایی که در دوره اخیر بیشترین آسیب را تجربه کرده، اقتصاد دیجیتال و کسب‌وکارهای آنلاین بوده است. کارشناسان هشدار می‌دهند بخشی از ظرفیت اشتغال و سرمایه‌گذاری در این حوزه از بین رفته و احیای آن نیازمند ثبات اقتصادی و اعتماد دوباره سرمایه‌گذاران خواهد بود.
آیا توافق می‌تواند اقتصاد را متحول کند؟
تحلیلگران معتقدند حتی در صورت دستیابی به توافق، بازارها در ماه‌های ابتدایی میان خوش‌بینی و تردید در نوسان خواهند بود. به همین دلیل انتظار نمی‌رود اقتصاد ایران در مدت کوتاهی به ثبات کامل برسد.
برآوردها نشان می‌دهد بازگشت به شرایط پایدار اقتصادی نیازمند مجموعه‌ای از اصلاحات ساختاری و سیاست‌گذاری‌های بلندمدت است؛ موضوعی که می‌تواند بین یک تا دو سال زمان ببرد.
جمع‌بندی
در سناریوی توافق میان ایران و آمریکا، احتمال کاهش قیمت دلار و طلا و رشد بازار سهام در کوتاه‌مدت وجود دارد. با این حال، مسیر بلندمدت بازارها تنها به تحولات سیاسی وابسته نیست و متغیرهایی مانند تورم، نقدینگی، وضعیت تولید و سیاست‌های اقتصادی دولت نقش تعیین‌کننده‌ای خواهند داشت.
به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند توافق می‌تواند آغاز یک دوره آرامش نسبی باشد، اما برای دستیابی به ثبات پایدار، اقتصاد ایران همچنان به اصلاحات عمیق و برنامه‌ریزی بلندمدت نیاز دارد.