farid tashayoee
نقش طلا در اقتصاد جهان گسترده و پیچیده است و از جنبههای مختلف باعث تعادل مالی و حفظ ثبات ارزشهای مختلف میشود. طلا پشتوانه پول ملی کشورها محسوب میشود و نقش بسزایی در زندگی همه افراد دارد. قیمت طلا و بازار جهانی این فلز گرانبها، قیمت سایر محصولات و کالاها را تحت تاثیر قرار میدهد. در این مقاله از اکسیراز قصد داریم این فلز ارزشمند و نقش آن در سرنوشت اقتصاد دنیا را بررسی کنیم. اگر شما هم علاقمند به کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه هستید، تا انتها همراه ما باشید.
پشتوانه پول چیست؟
دلایل مختلفی باعث شدهاند خرید شمش طلا به عنوان پشتوانه اصلی پول ملی هر کشور شناخته شود. نقش طلا در اقتصاد جهان حیاتی و هر کشور برای چاپ پول و تزریق نقدینگی به جامعه، باید از ذخیره طلای کافی برخوردار باشد. یعنی به ازای اسکناسهای چاپ شده باید طلا در ذخایر یک کشور وجود داشته باشد.
طلا به خاطر موارد زیر پشتوانه پول است:
ارزش ثابت
طلا دارای ارزشی پایدار و ثابت است که در طول زمان کاهش نمییابد. طلا را نمیتوان مانند پول چاپ و تولید کرد؛ از این رو ارزش آن تحت تاثیر تورم و دیگر عوامل قرار نمیگیرد.
اعتبار جهانی
اعتبار و مقبولیت جهانی طلا بالاست. کشورهای مختلف این فلز گرانبها را به عنوان یک برگ برنده برای رشد اقتصادی خود مورد استفاده قرار میدهند. ذخیره طلا به خاطر ارزش بالا یک اطمینان خاطر برای اقتصاد هر کشور به وجود میآورد.
قابلیت تبدیل به پول
در هر زمان و مکان میتوان طلا را به پول تبدیل کرد. خرید و فروش این فلز راحت بوده و میتواند به عنوان یک ارز مبادلاتی استفاده شود.
پول با پشتوانه و پول بدون پشتوانه (فیات)
پول فیات (Fiat money): پول بیپشتوانه یا پول فیات، پولی است که هیچ ارزش ذاتی ندارد و ارزش آن صرفاً به اعتماد عمومی و حمایت دولت بستگی دارد. بهعبارتدیگر، پول فیات بهعنوان ابزار مبادله تنها بهخاطر اعتبار دولت قابل قبول است. این نوع پول از زمان لغو پیمان برتون وودز در سال ۱۹۷۱ در بیشتر کشورهای دنیا رواج یافته است. این نوع پول انعطافپذیری بیشتری در سیاستهای پولی و مالی فراهم میکند. دلار آمریکا و یورو نمونههایی از پول فیات هستند که در اقتصادهای مدرن مورد استفاده قرار میگیرند.
پول بدون پشتوانه (پول فیات)
در دوران معاصر، پشتوانه پول فیزیکی به تدریج از سیستم پولی جهان حذف شده و جای خود را به سیستم پول بدون پشتوانه یا اعتباری (Fiat money) داده است. در این سیستم، پول هیچ پشتوانه فیزیکی ندارد و ارزش آن فقط بهدلیل اعتماد مردم و تایید دولتها بهعنوان ابزار مبادله معتبر است. این نوع پول به دلیل انعطافپذیری در مدیریت سیاستهای پولی و امکان کنترل عرضه پول، در اقتصادهای مدرن بهطور گسترده مورد استفاده قرار گرفته است. با این حال، چاپ بیرویه آن میتواند خطراتی مانند کاهش ارزش پول را به دنبال داشته باشد. ارزش پول فیات به عواملی مانند شرایط اقتصادی کشور، نرخ تورم و سیاستهای دولت در مدیریت اقتصادی بستگی دارد و همین موضوع نقش مهمی در ثبات آن ایفا میکند.
ویژگیهای پول فیات:
۱. بدون ارزش ذاتی: پول فیات به خودی خود فاقد ارزش است و ارزش آن صرفاً از اعتماد عمومی به سیستم اقتصادی دولت ناشی میشود.
۲. چاپ نامحدود: دولتها میتوانند بر اساس نیازهای اقتصادی، میزان چاپ پول را افزایش یا کاهش دهند.
چه ویژگیهایی طلا را برای پشتوانه پول مناسب میکند؟
طلا به دلیل ویژگیهای خاص و منحصر به فرد از دیرباز به عنوان پشتوانه پول و نظامهای مالی جهانی مورد استفاده قرار گرفته است. طلا نه تنها دارای ارزش ذاتی است، بلکه به عنوان یک دارایی با ثبات و مقاوم در برابر تورم و نوسانات اقتصادی شناخته میشود.
همین ویژگیها باعث شده است که بسیاری از کشورها، به ویژه در گذشته، طلا را به عنوان پشتوانه پول ملی خود در نظر بگیرند و حتی امروزه نیز بانکهای مرکزی به نگهداری طلا به عنوان یکی از ذخایر اصلی ارزی ادامه میدهند. نقش طلا در پشتوانه سیاست های مالی و پولی بانک مرکزی هر کشور شامل موارد زیر می شود:
پایداری فیزیکی
با خرید شمش طلا 100 گرمی و انواع شمش های گرمی به دلیل مقاومت در برابر زنگ زدگی، خوردگی و تحلیل، برای ذخیره ارزش در طولانی مدت بسیار مناسب است.
کمیابی و محدود بودن عرضه
طلا یک فلز کمیاب است که تولید آن محدود است و این کمیابی به ارزش بالای آن کمک میکند
دوام بالا و فسادناپذیری
تاریخچه و اعتبار جهانی: طلا هزاران سال است که به عنوان واحد مبادله و ذخیره ارزش استفاده میشود و این اعتماد جهانی به آن را تقویت کرده است. در این راستا اگر می خواهید با عوامل اصلی رشد طلا آشنا شوید، پیشنهاد می کنیم مقاله عوامل تاثیرگذار بر قیمت طلا را بخوانید.
مقاومت در برابر تورم
ارزش طلا نسبت به ارزهای فیات (بدون پشتوانه) پایدارتر است و در زمانهای تورم، قدرت خرید خود را حفظ میکند.
قابلیت تقسیم و استانداردسازی (سکه/شمش)
ثبات در زمان بحرانهای اقتصادی: طلا به عنوان یک پناهگاه امن در زمانهای بحرانهای اقتصادی و سیاسی عمل میکند و تقاضا برای آن در این زمانها افزایش مییابد.
پذیرش جهانی و نقدشوندگی
قابلیت نقدشوندگی بالا: طلا در هر لحظه به راحتی قابل تبدیل به پول نقد است و این ویژگی به تقویت جایگاه آن به عنوان پشتوانه کمک میکند.شمش های اکسیراز با قابلیت بازخرید در تمام نمایندگی های فعال در سراسر کشور اطمینان نقدشوندگی سریع را برای خریداران طلای 24 عیار ایجاد کرده است.
استاندارد طلا (Gold Standard) چه بود؟
پس از آنکه هر کشوری ارز داخلی خودش را طراحی کرد و سکههای طلا نقش کمتری در معاملات بینالمللی داشتند، باید استانداردی برای ارزشگذاری ارزهای داخلی نسبت به یکدیگر به وجود میآمد. طلا همچنان به عنوان یک دارایی مقبول در سراسر جهان شناخته میشد. بهترین راه برای رسیدن به یک توافق جهانی، استفاده از طلا برای تعیین ارزش هر ارز داخلی بود. بنابراین دولتها ارزش پول داخلی کشور را با توجه به قیمت طلا تعیین کردند.
بریتانیا اولین دولتی بود که استاندارد طلا را به عنوان یک الگو به دنیا معرفی کرد. بدین ترتیب ارز داخلی هر کشور قابل معاوضه با طلا بود. همچنین ارزهای داخلی کشورهایی که این الگو را پذیرفته بودند، نسبت به یکدیگر نیز ارزش مشخصی داشت. کارآمدی این روش باعث شد تا سایر کشورهای نیز به مرور به جمع حامیان طلا اضافه شوند و پشتوانه ارز ملی خود را طلا قرار دهند. آلمان جزو اولین متحدان بریتانیا در این موضوع بود. امروزه اکثر کشورهای دنیا این موضوع را پذیرفتهاند. تنها برخی از کشورهای آمریکای جنوبی که منابع فراوانی از نقره داشته و دولت چین استانداردهای خاص خود را برای تعیین قیمت ارز داخلی دارند.
استاندارد طلا چگونه کار میکرد؟
پشتوانه پول به منابع یا داراییهایی گفته میشود که اعتبار و ارزش پول ملی یک کشور را تضمین میکنند. در گذشته، پولهای رایج معمولاً به پشتوانهای فیزیکی مانند طلا یا نقره وابسته بودند. این بدان معنا بود که دولتها متعهد بودند در صورت درخواست، پول را با مقدار معینی از این فلزات گرانبها مبادله کنند. این سیستم که به عنوان «استاندارد طلا» (Gold Standard) شناخته میشد، ارزش پول را مستقیماً به موجودی طلا یا سایر ذخایر مرتبط میکرد. با این حال، با گذر زمان و تغییرات اساسی در نظامهای اقتصادی، بسیاری از کشورها از پشتوانه فیزیکی فاصله گرفته و به نظامهای پولی مدرن و بدون پشتوانه (فیات) روی آوردند.
آیا امروز طلا هنوز پشتوانه پول است؟
پشتوانه پول یکی از مفاهیم اساسی در اقتصاد است که نشان میدهد چرا واحد پول یک کشور دارای ارزش است و مردم میتوانند در ازای آن کالا یا خدمات دریافت کنند. در گذشته، این ارزش به پشتوانههای فیزیکی مانند طلا و نقره وابسته بود، اما امروز اغلب کشورها از پول فیات استفاده میکنند؛ پولی که ارزشش نه از فلزات گرانبها، بلکه از اعتماد عمومی به دولت و سیاستهای اقتصادی ناشی میشود. ریال ایران نیز در طول تاریخ از طلا و نقره بهعنوان پشتوانه آغاز شد، اما امروز عملاً یک پول فیات است که ارزش آن به شرایط اقتصادی کشور و توانایی بانک مرکزی در مدیریت نقدینگی و ذخایر بستگی دارد.
طبق ماده یک قانون پولی و بانکی کشور، هر ریال در اصل معادل ۰.۰۱۰۸۰۵۵ گرم طلای خالص تعریف شده است. همچنین بانک مرکزی موظف است که در ازای حجم اسکناسهای منتشرشده، داراییهایی مانند طلا، ارز خارجی، اوراق بهادار و مطالبات کوتاهمدت معتبر را بهعنوان پشتوانه نگهداری کند. به عبارت سادهتر، قانونگذار تلاش کرده ارزش ریال را با منابع واقعی پیوند دهد تا اعتماد عمومی نسبت به پول ملی تقویت شود.
با این حال، واقعیت اقتصاد ایران نشان میدهد که این پشتوانه بیشتر جنبه حقوقی و قانونی دارد تا عملی. چرا که ارزش ریال، مانند بیشتر ارزهای جهان، به پشتوانه مستقیم طلا یا دلار محدود نیست؛ بلکه به قدرت اقتصاد داخلی، ثبات سیاسی، کنترل تورم و اعتماد عمومی وابسته است. همین موضوع باعث میشود ریال در دستهبندی پولهای فیات قرار گیرد؛ یعنی پولی که ارزش آن نه از داراییهای فیزیکی، بلکه از اعتبار دولت و سیاستهای پولی ناشی میشود.
پشتوانه پول ایران چیست؟
ریال ایران طبق قانون همچنان دارای پشتوانهای متشکل از طلا، ارز خارجی، اوراق بهادار و مطالبات معتبر است، اما در عمل همانند اغلب ارزهای جهان یک پول فیات محسوب میشود. ارزش واقعی آن نه به طلا در خزانه بانک مرکزی، بلکه به عواملی چون قدرت تولید داخلی، سطح صادرات، میزان ذخایر ارزی، کنترل تورم و اعتماد عمومی به سیاستهای اقتصادی وابسته است.
همین موضوع باعث شده با وجود داشتن پشتوانه قانونی، ریال به یکی از ضعیفترین ارزهای جهان تبدیل شود؛ چرا که اقتصاد ایران طی سالهای اخیر با تحریمهای بینالمللی، کاهش درآمدهای نفتی و رشد شدید نقدینگی مواجه بوده است.
بنابراین پشتوانه واقعی پول ایران امروز نه طلا، بلکه وضعیت اقتصادی کشور و اعتماد مردم به آن است. تا زمانی که سیاستهای اقتصادی اصلاح نشوند، حتی وجود ذخایر طلا و ارز نیز نمیتواند مانع کاهش ارزش ریال شود.
